Print Shortlink

SURP BARTUĞİMEOS MANASTIRI DÜN VE BUGÜN

2012 Temmuz 23

 

Ermeni kilisesi iki havarisi Surp (Aziz) Bartuğimeos ve Surp (Aziz) Tateos kurmuşlar. Onlar 1-yüzyıllarda Tarihsel Ermenistan’ın güney mıntakalarında missiyon yaparken kurbanlaşmışlar. Surp Tateos dinlenen mezarı şimdi İran’da bulunuyor. Orada inşaat edilmiş Surp (Aziz) Tateos Ermeni manastırı Hristiyanlar ve Müslümanler için ünlü kutsal yeridir. İran hükümeti kendi ülkenin’deki Hristiyan mirası dikkat etmekte ve Ermeni manastırı UNESCO’nun Dünya Miras listesinde alınmakta bulunuyor.

Surp (Aziz) Bartuğimeos manastırı Batı Ermenistan’ın Van vilayetin Ağpag (Alpag) taşrasında bulunmakta (şimdiki Türkiye’nin doğu-güneyinde) 4-yüzyıllarda havari Bartuğimeos kurbanlaşmış yerinde kurulmuştur. Havari Bartuğimeos’un mezarı katedralın içindedi. O Soykırıma kadar Ermeniler için ünlü kutsal yeridi.

Türkiye tarafından işgal edilmiş Van ili Başkale ilçesine bağlı Albayrak Köyü’nde bulunan bu manastır Büyük Zap (Zav) Vadisi’ne bakan bir tepe üzerinde yer almaktadır. Kitabesi günümüze gelememekle beraber yapı üslubundan XIII.-XIV. (13.-14.) yüzyıllarda yapıldığı sanılmaktadır. Manastır 1647–1655, 1760 ve 1877 yıllarında onarılmış olup, günümüze gelen yapı XIX. yüzyıl özelliklerini taşımaktadır.

Manastır doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen bir alan üzerindedir. Düzgün kesme taştan yapılan manastırın anıtsal girişi batı yönündedir. Sivri kemerli alınlıklı portal dikdörtgen bir çerçeve içerisine alınmış ve köşe sütunları ile de sınırlandırılmıştır. Portal girintisinin alınlığında iki süvarinin birbirleri ile mücadelesi kabartma olarak yapılmıştır. Bunun üzerindeki alınlıkta da Tanrı ve Melek tasvirleri bulunmaktadır. Buradaki Tanrı altı meleğin taşıdığı bir taht üzerinde oturur konumdadır. Tanrı’nın omuzlarında güvercinler, ayakları altında da arslan figürleri bulunmaktadır. Kare planlı jamadun, yanlardan karşılıkla atılmış dört kemer üzerine oturan çapraz tonozla örtülmüştür. Kemerler dışındaki örtü günümüzde yıkılmış durumdadır. Buradan bir kapı vasıtasıyla geçilen manastır, merkezi kubbeli ve haç planlıdır. Doğudaki apsis beş kemerli olup, yanlarında papaz hücreleri yer almaktadır. Merkezi kubbe ve haç kollarının örtüleri yıkılmış olup, dıştan yüksek bir kasnak ve konik bir külahla vurgulandığı eski resimlerden anlaşılmaktadır.

Yapının tamamında düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır. Manastırla jamadun kısmının bütün olarak ele alınması yanında, batı cephedeki portalde yer alan figürlü plastik, yapının önemli yanlarını oluşturmaktadır.

Türkler bu toprakları işgal ettikten sonra, 1915’den başlamak üzere ve özellikle 1920’lerden sonra Surp (Aziz) Bartuğimeos günden güne tahribata maruz kalmıştır.

Türkiye’de Ermeni eserlerine karşı yok etme politikası hakkında ve Dün ve Bugün muhasebesini yapmak gerekirse tek bir şey söylenebilir; Türkiye’de her bir Ermeni kültürel miras Ermenilerin varlığını çağrıştırır diye yok edilir.

Sonuç olarak, Dün ve Bugün muhasebesini yapmak gerekirse öncelikle söylemek gerekir ki dün Ermenistan’da yani Batı Ermenistan’da ve tüm Osmanlı içerisindeki (Seçukluler olmak üzere Osmanlı ve Türkler tarafından işgal olunmuş topraklarda) kilise ve manastırların büyük kısmı Ermeni soykırım sırasında yakıldı, yağmalandı ve yok edildi.

Ermeni abidelerin kültür soykırımın Türk devlet politikasının dairesinde, 1960y.y. manastır Türk ordunun tarfından tapalarla tahrip edilmiş.

Dün dini yer olan, şimdi genel manastır tahrip edilmiş ve Albayrak kentinin yanında askeri üsü oldurmuş. Bölgesindeki yüksek güvenlik rejimi olduğu için Ermeni manastırın daha duran harabelere yaklaşmağa ve foto çekmeğe yasak. Türk kuvvetleri Ermeni kiliseleri ve kiliselerin harabeleri askeri üsleri ve depoları olarak kullanmasına devam ediyorlar.

Dün ve Bugününü, 2 fotoğraflarla, ortaya çıkarılan Surp Bartuğimeos manastırın son yıllarda nasıl değiştiğini belgeliyor.

Aşağda bulunan çift fotoğraf bir gerçeği görsel olarak sunmak üzere eşleştirilmiş.

İlk foto; 1913 yılda görüken haliyle gösteriliyor. Hemen yanıbaşında günümüz haliyle görüyoruz.

Özellikle altını çizmek gerakirse; bir yandan İran İslam Cumhuriyeti’nde bulunan Surp (Aziz) Tateos manastır İran hükümeti kendi ülkenin’deki Hristiyan mirası dikkat etmekte ve Ermeni manastırı UNESCO’nun Dünya Miras listesinde yer almak için çaba sarf etmekte, diğer yandan kendini İslam tanımlayan Türkiye Surp Bartuğimeos manastırı tamamen mahvetmiştir.

Dün ve bugününü ve bu arada oluşmuş bazen nefes kesen, bazen sarsan ama kesinlikle şaşırtan değişimi inanılmaz fotoğraf ile göstermek istedik.

Fotoğraflar bize sadecde gerçeği sunuyor ve bunlara bakarak Surp Bartuğimeos manastırı dünü ve bugününü göstermekteydir, nitekim sonuç çıkartmayı da sayın okuyucularımıza bırakıyoruz.

Kaynakça               

Küçük Ermeni Ansiklopedisi, I. Cilt, Yerevan, 1990.

Ermeni Eserlerini İnceleme Kurumu veb sitesi

Ermeni Meselesi Ansiklopedisi, Yerevan, 1996.

 

 

*Emeğe saygılı olun, alıntılarınızda kaynak gösterin

 

Faktör 301

 

 

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.