Print Shortlink

ARAM HAÇADURYAN

2012 Haziran 8

Ermeni büyük usta Aram Haçaduryan, yüzyılın yetiştirdiği en genç besteci, dünyaca ünlü senfonistlerin oluşturduğu zincirin son halkası olmuştur.

 

Aram ilyiç Haçaduryan 6 Haziran 1903 tarihinde Gürcistan’ın başkenti Tiflis’de fakir bir ailesinin çocuğu olarak doğdu. Gençliğinde çevresinde duyduğu müzikle büyülenmişti ama başlangıçta müzik eğitimi almadı. 1921’de tek kelime rusça bilmeden Moskova’ya gitti. Daha önce bir müzik eğitimi almamasına karşın yeteneği aracılığıyla Mihail Gnessin yönetimindeki Gnessin Enstitüsüne çello öğrencisi olarak alındı. 1925’de kompozisyon sınıfına girdi, 1929’da Nikolay Myaskovski yönetiminde çalışacağı Moskova Konservatuvarına geçti. 1930’larda sınıf arkadaşı Nina Makarova ile evlendi. 1951’de Moskova Gnessin Devlet Müzik ile Eğitim Enstitüsüsü’nde profesör olarak göreve başladı. Besteciler Birliğinde de önemli görevler aldı. Ancak “şekilci” bulunarak Prokofyef ile Şostakoviç’le birlikte yapıtları kınandı. Her şeye karşın bu üçlü Sovyet müziğinin devleri olarak tanınmıştır. 20. yüzyılın önde gelen bestecileri olarak onaylandılar.

Genç, enerji dolu bir besteci olarak çağdaş batı müziğinden, özellikle “Ravel”in yapıtlarından etkilendi. birinci senfonisini 1935 yılında tamamladı. bundan sonraki yapıtlarında ise Ermeni halk müziğinin belirgin temaları daha fazla ön plana çıkmaya başladı. 1943 yılında ikinci senfonisini bolşevik devriminin yirmi beşinici yıl dönümü kutlamaları için yazdı. besteci kimliğinin yanısıra Haçaduryan başarılı bir şef olmayı başardıktan sonra dünyanın birçok önde gelen senfoni orkestralarını yönetmek amacıyla konuk şef olarak çağrı aldı. 1951 yılında Moskova’da, Viyana’da yüzyılın en iyi bestekar ile şef ödülünü kazandı. iki kez Stalin ödülünü alan, ayrıca Ermeni Ulusal Marşı’nın da bestecisi olan Aram Haçaduryan, birçok film müziklerine de imza atmıştır.

1954 yılında Sovyetler Birliği’nin halk sanatçısı ünvanını almaya hak kazanan Haçaduryan, 1959 yılında ise Lenin ödülüne layık görülmüştür.

Ailesinin Haçaduryan’ın kültür yaşamında önemli bir yeri vardı. Eşi Nina Makarova ile yeğeni Garen Haçaduryan da birer besteciydiler.

2003 yılında tüm dünyada müzik lobileri ile önde gelen senfonilerince Aram Haçaduryan’ın doğumunun 100. yıldönümü nedeniyle festivaller ile anma konserleri düzenlenmiştir. Aram Haçaduryan müzik dünyasında yanlızca Ermeni halk müziğinin temalarını senfoniye döken bir besteci değil, yüzyılın yetiştirdiği en genç besteci, dünyaca ünlü senfonistlerin oluşturduğu zincirin son halkası olmuştur.

Haçaduryan, 1920’lerde Ermenistan bir Sovyet Cumhuriyeti ilan edildiğinde Gürcü-Ermeni sanatçılarla birlikte bir propaganda turuna katıldı. 1943’de Komünist Parti’ye katıldı.

Büyük ustanın Ermenistan sevgisi ve ulussever bağlılığını yapıtlarında görmek olanağı vardır. Özellikle Kayane (Gayane. Kılıç Dansı) adlı balesi bir kollektif çiftlikte geçer.

Aram Haçaduryan’ın Kayane (Gayane, Gayeneh ya da Gayne) Balesi SSCB sınırı yakınlarında bir kolhozda yaşayan Ermeni kadın Kayane’nin hikâyesini anlatır. Kolhozun çalışkan işçileri arasında tek avare Gayane’nin kocası Giko’dur. Kayane ve Giko bu yüzden karşı karşıya gelirler. Giko geri adım atmaz ve saldırganlaşır, Kayane Sovyet sınır karakol komutanı Kazakov’dan yardım alır. Olaylar gelişir ve hikâye Kayane ile Kazakov da dahil üç çiftin düğünü ile sonlanır.

Dünya prömiyerini 1942 yılında SSCB’nin o zamanki adıyla Molotov (Perm) kentinde yapan bu dört perdelik balede hikâyenin bazı bölümleri kolhoz yakınlarındaki dağların arasında bir Kürt köyünde geçer. Finalde evlenen çiftlerden biri de Kürt kızı Ayşe ve Kayane’nin erkek kardeşi Armen’dir. Eserde Kürt Gençlerinin Dansı isimli harika bir bölüm de bulunmaktadır.

-Ayşe’nin uyanışı ya da monologu- sahnede, Armen Ayşe’yi hatırlar ve Ayşe Armen’in zihninde uyanır. 1964 yılında Bolşoy Tiyatrosu’nda sergilenen bu temsil bizzat Haçaduryan’ın şefliğinde gerçekleştirilmiştir.

Haçaduryan’ın Kayane Balesi en çok Kılıç Dansı (Sabre Dance) bölümüyle bilinir. İsmen bilmeseniz de duyunca muhtemelen hatırlarsınız.

İkinci senfonisi komünizme övgü olarak sunulmuştur. Ancak ironik olarak bu eseri Parti’nin gazabını üstüne çekmiştir.

1-Mayıs-1978’de ölen besteci Yerevan’da toprağa verilmiş, 1998’de 50 Tram’lık kâğıt para üstüne resmi konulmuştur.

Yerevan opera binası önünde Aram Haçaduryan’ın büstü bulunmakta.

Aram Haçaduryan’ın ölümünden sonra Ermenistan’da, Diyaspora’da, Artsah ve Cavağk’da onun anısına bir dizi kültürel etkinlikler, okullar, sokaklar, Müzik okulları, Şiirlar ve sayısız kitablar ve makaleler yayımlanmıştır.

 

 

YAPITLARI

 

Senfoniler

* Senfoni No. 1 (1934)

* Senfoni No. 2 (1943)

* Senfoni No. 3 (1947)

 

Solo enstrumanlar ve orkestra için

* Piyano Konçertosu

* Keman Konçertosu

* Çello Konçertosu

* Piano ve Orkestra için Konçerto-Rapsodi

* Keman ve Orkestra için Konçerto-Rapsodi

* Çello ve Orkestra için Konçerto-Rapsodi

* Masquerade Süiti

* Lermontov Süiti

 

Bale

* Spartaküs, TRT’de de gösterilen «Kaptan Onedin» dizisinde kullanılmıştır.

* Gayane, meşhur Kılıç dansı (Sabre Dance) bölümünü içerir.

 

Oda müziği

* Keman ve piano için üçlü (1932)

* Solo piyano

* İvan’ın maceraları (öğretim amaçlı parça)

* Toccata

* Etüd

Piyano sonatı (1976)

 

Faktör 301

 

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.