Print Shortlink

Birinci Ermenistan Cumhuriyeti’nin kuruluşundan yıkılıma kadar olan olaylar

2012 Mayıs 28

Birinci Ermenistan Cumhuriyeti’nin kuruluşundan yıkılıma kadar (1918-1921) olan olaylar böyle gelişimiş idi.

1918

* 24 Temmuz’de Ermenistan Cumhuriyeti hükümet ilk kompozisyoni yayınlandı. Başbakan Hovhannes Kaçaznuni, Dışişleri Bakanı Aleksandır Hadisyan, İçişleri Bakanı Aram Manugyan, Maliye Bakanı Haçadur Garcikyan, Askeri Bakan General H. Hahverdyan.

* Kasım’da EDF ve Ermeni Halk Partisi koalisyon hükümeti kuruldu.

* Temmuz’de, Ermenistan’ın ulusal bayrağı kabul edilmiştir Üç renkli (kırmızı, mavi, turuncu).

* Aralık’da, Gürcistan Ahalkalaki ve Lori’i işgal etti.

* 13 Aralık’da Ermeni-Gürcü savaşı başladı, General Tıro önderliğindeki Ermeni ordusu kısa bir sürede, Gürcistan’a ağır bir darbe indirdi.

* 23 Aralık’da Ermeni kuvvetleri Satahlu’da temerkezlendiler.

* 28 Aralık’da taraflar ateşkes anlaşması imzaladı.

 

1919

* 21-23 Haziran’da Ermenistan’ın ilk parlamento seçimlerinde 80 milletvekilinden 72’isi EDF, 4’ı Eserler, 3’ı Tatarlar ve 1 bağımsız olmak üzere görevlerini yaptlar.

* Temmuz’da Ermenistan’da Türk-Tatar genel isyanı patlak verdi bunun için Türkiye ve Azerbaycan’da çaba sarfetmekdeydi.

 

1920

* Temmuz’da Ermenistan Cumhuriyeti hükümeti Aleksandır Tamanyan ve Hagop Gocoyan tarafından tasarlanan Ermenistan Cumhuriyeti amblemi onayladi. Ulusal marş olarakda Mer Hayrenik (anlam: “Anavatanımız”) kabul edilmiştir Söz yazarı şair Mikayel Nalbandyan, bestecisi Parseğ Ganaçyan’dır.

* 1918 yılın sonbahardan 1919 ilkbahara kadar, açlık ve salgın nedeniyle 150.000 civarında insan öldü.

* Ülkenin zor durumu, Şubat 1919 yılda Ermenistan Parlamentosunu zorladı, bundan dolayı Avrupa Konseyi’nden ve ABD’den yardım talebi edildi.

* 1920 yılın sonbaharda Ermeni ordusunda 40.000 asker var idi.

* 1920 yılın Mart ayında jüri mahkemesi oluşturuldu.

* 1920 yılın Nisan ayında ulusal para birimi oluşturuldu.

* 1920 Mayıs 1’de Yerevan ve diğer kentlerde hükümet karşıtı gösteriler düzenledi.

* 1920 yılın Mayıs 5’de parlamentonun olağanüstü oturumunda Aleksandır Hadisyan Hükümet’i istifa etti. Hamazasb Ohançanyan başkanlığında yeni bir hükümet seçildi.

* 1920 yılın Ocak ayında Yüksek Kurulu aslında Ermenistan’ın bağımsızlığını tanıdı.

* 1920 yılın Ağustos 10’da, Paris banliyösü Sevr’de, I Dünya Savaşı’nda galip devletler ve Türkiye Sultan temsilcisi tarafından Barış Antlaşması imzalandı, böylece Türkiye Ermenistan’nin özgür ve bağımsız bir ulus olarak tanındı.

* 1920 yılın 23 Eylül’de Türk-Ermeni savaşı başladı. Ermenistan Cumhuriyeti üzerine saldıran Kazım Karabekir’in 30 bin askeri olan 15’inci kolordusuydu.

* 1920 Ekim 30 tarihde, Gars Türk ordusu tarafından işgal edildi, nitekim 3.000 asker, askeri ve sivil üst düzey yetkilileri tutukladılar. Türkler üç gün surekli Gars’ı belirli zulümlere ve vahşet saçmaya mahsur ettiler, kuşatma ve çatışm dolaysıyla yaklaşık 6000 Ermeni öldürdü.

* 18 Kasım’da ateşkes antlaşması imzalandı, şartlar Ermenistan Cumhuriyeti için çok zordu.

* 1920 yılın 23 Kasım’da Hamo Ohançanyan hükümeti istifa etti ve yeni bir hükümet kuruldu Simon Vratsyan başkanlığnda.

* 24 Kasım’da Gümrü kentinde Türk-Ermeni uzlaşma görüşmeleri başladı, anlaşma 3 Aralık’da sona erdi. Aleksandrabol Antlaşması ile Türkiye’nin tarafina geçdi 1914 yılında Doğu Ermenistan olarak 20.000 km’den alan, Gars, Sarikamiş, Kazvan, Ardahan, Olti ve Surmalu. Aslında, Ermeni-Türk sınırı Ahuryan ve Aras nehri çizgiden geçmekdeydi. Nahiçvan, Şharur, Şahtaht bölgeler ise geçici olarak Türkiye’ye teslim edildi, ta ki  referanduma kadar, Antlaşması şartlar arasında referanduma Ermenistan katılmaycakti.

* Nisan’da Sovyet birlikleri Azerbaycan’a giriş yapti ve Sovyet rejimini kurdular.

* 1920 yılın Eylül ayında Bakü’da Doğu halklarının Kongresi yapıldı. Konu başlar arasında ve yükselan sesler ise Rusya ve Türkiye’nin ortasında diken olarak Ermenistan’ı ortadan kaldırmak idi.

* 29 Kasım’da Sovyet ordusu ve Bakü’da kurulan Ermenistan Savaşdevrimci Komitesi; Bolşevik Sarkis Gasyan başkanlığnda İçevan’a girdiler ve kamu oyuna EDF hükümetin devrilişi ve Ermenistan’ın Sovyet’leştirilmasini ilan ettiler.

* 2 Aralık 1920 yılında Yerevan’da bir anlaşma imzalandı. Böylece Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ilan edildi, egamanliği geçici bir olarak Savaşdevrimci Komitesi Komitesine geçti.

* Aralık’da 1.000′den fazla subay olmak üzere tutuklandı, onlar arasında General Tovmas Nazarbegyan, Movses Siligyan ve diğerleri, yürüyerek Alaverdi’e sürdüler, bazıları yol boyunce öldürdüler, bazılarıda alay konusu yaptlar. Tutuklananlar daha sonra Bakü ve Rusya’nın cezaevlerine gönderdiler. 1921 Şubat ayında çok sayıda Sartarabad savaş kahramanlar kurşuna dizildiler, o subaylar arasında Taniel beg Pirumyan’da var idi. Taniel’in kardeşi Boğos ise bu acılara dayanmiarak kendisini intihar etti.

 

1921

* 13 Şubat 1921 tarihde isyan başladı. 17 Şubat’da isyancılar Aşdarag’ı, Eçmiazin’ı, Baş-Karni’ı, Ahdan’ı (Hraztan) ve diğer yerler işgal ettiler. Daha sonra Bolşevikler Ardaşad’tan çekildiler. 100’ce kişi hapislerden kurtuldu, onlar arasında Hovhannes Kaçaznuni, Nigol Ağpalyan, Levon Şant ve çok sayıda başka aydınlar.

*1921 Mart 25’de Bolşeviklerin her yöne güçlü saldırısı başladı. Abaran’ı, Godayk’ı, ve yavaş yavaş ilerilken, 2 Nisan’da Yerevan’a girdiler, ve böylece ülkeyi işgal ettiler.

 

Ermenistan Birinci Cumhuriyetinin bütün bu mücadelesi sonucu Cumhuriyet ancak iki bucuk sene yaşayabilmiş, 1920 tarihinde, Sovyet işgali ile kansız bir darbe sonucunda Ermenistan bağımsızlığını kaybetti ve birinci cumhuriyeti yıkıldı, 2 Aralık 1920’de son Başbakan Simon Vrasyan görevi bıraktı, Ermenistan; Aralık 1920’de Sovyetler Birliğine katıldı. Böylece Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti ilan edildi ve Ermenistan’ın tarihine 70 yıllık balta vuruldu ve demir perde ile kapandı.

 

Faktör 301

 

Comments are closed, but trackbacks and pingbacks are open.